Kanal Görüntüleme (Robot Kamera) Ne Zaman Gerekir?

Kanal görüntüleme nedir?

Kanal görüntüleme, atık su hattının içine su geçirmez bir kamera sokularak borunun iç yüzeyinin gerçek zamanlı izlenmesidir. Sahada kısaca robot kamera denir.

Sistem üç parçadan oluşur: ucunda aydınlatmalı kamera bulunan esnek bir kablo ya da tekerlekli bir gövde, kabloyu ilerleten makara ünitesi ve görüntünün izlendiği monitör. Kablo üzerindeki metre işaretleri sayesinde kameranın hattın kaçıncı metresinde olduğu bilinir; bu, bulguyu haritalanabilir kılan asıl özelliktir.

Kamera hatta genellikle bir logar bacasından, temizleme kapağından ya da sökülen bir sifon noktasından sokulur. İlerledikçe operatör borunun içini izler; birikinti, kök, çatlak, çökme, yabancı cisim ya da eğim bozukluğu doğrudan görülür.

Bu işin kıymeti şurada: atık su hattı, bir yapının göremediğiniz tek sistemidir. Elektrik tesisatını ölçersiniz, su tesisatını basınç testinden geçirirsiniz, ama gider hattı hakkında bildiğiniz her şey çıkarımdır — kamera olmadığında.

Kamera ne gösterir?

Görüntüleme sırasında net olarak tespit edilebilen bulgular:

• Tıkacın yeri ve cinsi. Hattın kaçıncı metresinde, hangi noktanın altında. Sebep yağ-lif kütlesi mi, kireç mi, bez ve mendil yığını mı, inşaat harcı mı?
• Ağaç kökü girişi. Kökün hangi derzden ya da çatlaktan girdiği ve boru içinde ne kadar yer kapladığı.
• Kırık, çatlak ve derz açılması. Özellikle eski beton künk ve döküm hatlarda.
• Çökme ve ezilme. Zemin oturması ya da üstten gelen yük nedeniyle kesitin daralması.
• Eğim sorunu ve su göllenmesi. Akmayan, dip kısımda duran su bir eğim problemine işaret eder.
• Yabancı cisim. Tadilat sırasında düşen malzeme, oyuncak, bez, hatta bazen alet.
• Yanlış bağlantı. Projeye aykırı delinmiş şubeler, yağmur suyunun pis su hattına bağlanması, ters eğimli ek.
• Malzeme ve çap değişimleri. Hattın hangi bölümünün ne zaman ve neyle yenilendiği çoğu zaman görüntüden anlaşılır.

Bulgular kayıt altına alınabilir. Bu kayıt, sonradan yapılacak değerlendirmelerde ve özellikle ortak hat tartışmalarında elinizdeki tek somut belgedir.

Kamera ne göstermez? (Dürüst bölüm)

Sektörde bu bölüm genelde atlanır. Biz yazalım, çünkü beklentiyi doğru kurmak sonradan yaşanan hayal kırıklığını önlüyor.

• Borunun dış tarafını görmez. Kamera içeriden bakar. Boru dışındaki toprak boşluğunu, dışarıya sızan suyu ya da dış yüzeydeki korozyonu göstermez.
• Duvarın ya da toprağın arkasını göstermez. Hattın nereden geçtiğini kabaca izlese de, hat dışındaki bir kaçak kaynağını göremez.
• Dolu ve bulanık hatta çalışmaz. Su ile dolu bir boruda görüş yoktur. Bu yüzden görüntülemeden önce çoğu zaman tahliye ve ön yıkama gerekir; yani kamera genellikle tek başına değil, vidanjör ile birlikte çalışır.
• Tıkacın arkasını göremez. Kamera tam tıkalı bir noktada durur. Tıkacın ötesindeki hattın durumu için önce açma yapmak gerekir.
• Çok dar çaplarda sınırlıdır. Daire içi ince şube borularında kamera girişi her zaman mümkün olmaz.
• Kusuru kime ait olduğunu söylemez. Ne olduğunu ve nerede olduğunu gösterir; kimin sebep olduğunu göstermez. Bu ayrım özellikle ortak hat tartışmalarında önemlidir; genel çerçeveyi ayrı bir yazıda ele aldık.
• Tek başına sorunu çözmez. Kamera bir teşhis aracıdır, müdahale aracı değil. Görüntüleme yaptırıp hiçbir şey yapmazsanız hat aynı kalır.

Ne zaman gerçekten gerekir?

Her tıkanıklıkta kamera gerekmez. Basit ve ilk kez yaşanan bir gider tıkanıklığında doğrudan açmak makuldür. Kameranın gerçekten kazandırdığı beş durum var:

1. Tekrarlayan tıkanıklık. Aynı nokta üçüncü kez tıkandıysa ortada davranışsal değil yapısal bir sebep vardır. Her seferinde açtırmak, sorunu değil belirtiyi yönetmektir. Kamera sebebi bir kerede gösterir.

2. Çökme, kırık veya ezilme şüphesi. Belirtileri: hattın üzerindeki zeminde çökme, bahçede sürekli nemli kalan ya da anormal yeşeren bir şerit, açma sonrası hızla dönen tıkanıklık, hattın üzerinden ağır araç geçişi olan bir geçmiş.

3. Kök sarması şüphesi. Bahçeli yapılarda ve müstakil evlerde, özellikle ilkbahar-yaz aylarında şiddetlenen tıkanıklıklarda. Kökün hangi noktadan girdiğini görmek, kesme işleminden sonra o noktanın onarılıp onarılmayacağına karar vermeyi sağlar.

4. Satın alma ve tadilat öncesi durum tespiti. Bu, Türkiye'de az yapılan ama çok değerli bir uygulama. Eski bir yapı satın alıyorsanız ya da kapsamlı bir tadilata giriyorsanız, gider hattının durumu bilinmeden yapılan plan eksik kalır. Yeni döşenmiş bir zeminin altındaki çürük hattı sonradan keşfetmek, en pahalı senaryolardan biridir. Aynı şekilde tadilat sonrasında yapılan kontrol, hatta düşen harç ve şap artığını erken yakalar.

5. Sorumluluk tartışması. Ortak hat mı, daire içi mi tartışması yaşanıyorsa, tahminle ilerlemenin bir sonu yoktur. Görüntüleme tıkacın yerini ve sebebini kayıt altına alarak konuşmayı teknik zemine taşır.

Kamera olmadan tahmin yürütmenin maliyeti

Görüntülemenin ayrı bir işlem olduğu doğru. Ancak yapılmadığında ortaya çıkan maliyet çoğu zaman görünmez olduğu için hesaba katılmaz. Sahada gördüğümüz üç tipik senaryo:

Senaryo 1 — tekrarlayan açma. Yapısal bir çökme var ama bilinmiyor. Hat her birkaç ayda bir açılıyor. Her seferinde iş yapılıyor, her seferinde sorun geri geliyor. İki yıl sonra toplamda harcanan emek, en başta yapılacak tespit ve onarımın çok üzerine çıkıyor — üstelik geçen sürede yaşanan taşmalar da cabası.

Senaryo 2 — gereksiz kazı. Sorunun nerede olduğu bilinmediği için tahmini bir noktadan kazıya başlanıyor. Yanlış çıkıyor, ikinci nokta açılıyor. Kilit taşı, peyzaj ve beton söküldükten sonra yerine konması ayrı bir iş. Oysa metre bilgisi bilinseydi tek nokta yeterli olacaktı.

Senaryo 3 — yanlış yöntem seçimi. Eski ve kırık bir künk hatta, durumu bilinmeden tam basınçla girildiğinde mevcut çatlak büyüyebilir. Açılması gereken bir tıkanıklık, onarılması gereken bir hatta dönüşür. Bu yüzden şüpheli hatlarda önce görüntüleme yapmak, yalnızca teşhis değil bir güvenlik tercihidir.

Kısacası kamera, bir masraf kalemi olarak değil, yanlış işi önleyen bir adım olarak düşünülmeli. Özellikle üçüncü kez tıkanan bir hatta, tahmin yürütmenin ekonomisi çoktan tükenmiştir.

Görüntüleme nasıl yapılır, ne kadar sürer?

Sahadaki tipik akış şöyle işler:

1. Erişim noktası belirlenir. Logar bacası, temizleme kapağı ya da uygun bir gider ağzı. Hattın kaç noktadan girilebileceği çalışmanın kapsamını belirler.
2. Hat çalışılabilir hale getirilir. Dolu bir hatta görüş olmaz. Gerekiyorsa önce tahliye, ardından ön yıkama yapılır.
3. Kamera ilerletilir. Operatör monitörden izler; metre bilgisi kaydedilir. Bulgu görüldüğünde durulur ve o nokta ayrıntılı incelenir.
4. Bulgular kayıt altına alınır. Görüntü ve konum bilgisi.
5. Değerlendirme yapılır. Ne bulundu, ne gerekiyor, aciliyet sırası nedir?

Süre hattın uzunluğuna, erişim noktası sayısına ve hattın ne kadar temiz olduğuna göre değişir. Ön yıkama gerekiyorsa toplam süre uzar. Genellikle aynı gün içinde sonuçlanan bir çalışmadır.

Erişimin zor olduğu yerlerde araç konumu belirleyici olur. Kapalı otopark, bodrum ve dar site aksları için mini vidanjör araçlarımızla çalışıyoruz; yükseklikleri 1,90 – 2,00 metre olduğu için otopark girişlerinin büyük kısmından geçebiliyor, geçemediğimiz yerlerde 50 metreye kadar hortum çekebiliyoruz.

Görüntüleme sonrası: hangi karar verilir?

Kamera bir teşhis aracıdır; asıl değeri sonrasında verilen karardadır. Bulguya göre yol ayrımı genellikle şöyle olur:

Tabloda dikkat çekmek istediğimiz nokta şu: bazı bulgularda açma işlemi çözüm değil, geçici rahatlamadır. Çökmüş bir hattı açmak birkaç ay kazandırır; kalıcı çözüm onarımdır. Bunu baştan söylemek, sonradan "yine tıkandı" konuşmasını gereksiz kılıyor.

Bulgu birikim kaynaklıysa ve hat sağlamsa, doğru adım genellikle periyodik bakımdır. Düzenli çalışmak isteyen site, apartman ve işletmeler için kanalizasyon bakım anlaşması seçeneğimiz var. Ortak hat tarafındaki müdahaleler ise kanalizasyon açma kapsamında yürütülüyor.