Dar Sokak ve Tarihi Dokuda Mini Vidanjör Çözümü

Sorun tıkanıklıkta değil, oraya ulaşmakta

Eski mahallelerden gelen çağrıların büyük kısmı aslında sıradan işlerdir: dolmuş bir foseptik, tıkanmış bir ana hat, taşan bir logar. Teknik olarak zorlayıcı bir taraf yoktur.

Zorluk, ekipmanın oraya ulaşmasındadır.

Türkiye'nin pek çok yerleşiminde sokak dokusu motorlu araç düşünülerek kurulmamıştır. Sokaklar iki araç geçmeyecek genişlikte, dönüşler keskin, yokuşlar dik, zemin taş döşemedir. Bunların üzerine gündüz saatlerinde park doluluğu eklenince, 3,20 metre yüksekliğinde ve uzun dingil mesafeli bir standart vidanjör için sokak fiilen kapalı hâle gelir.

Bu tip mahallelerde en sık duyduğumuz cümle şudur: "Daha önce çağırdık, araç sokağın başına kadar geldi ve giremedi." Aracın döneceği yer olmadığı için şoför riske girmemiştir; bu, doğru bir karardır.

Mini vidanjör tam olarak bu boşluğu doldurmak için var.

Dar sokakta işi belirleyen beş fiziksel kısıt

Bir sokağın "dar" olması tek bir ölçüyle anlatılmaz. Sahada işi belirleyen beş ayrı kısıt vardır ve bunlar birbirinden bağımsız çalışır.

• Sokak genişliği. Aracın geçebilmesi için gereken en düşük genişlik değil, aracın geçerken park hâlindeki araçlara ve duvara temas etmeyeceği genişlik önemlidir. Aradaki fark genellikle yarım metredir ve işi belirleyen odur.
• Dönüş yarıçapı. Sokak yeterince genişse bile, köşedeki dönüşü alamayan bir araç içeri giremez. Uzun dingil mesafeli araçların en büyük kısıtı budur. Mini vidanjörün kısa gövdesi burada belirleyici avantajdır.
• Zemin ve döşeme. Arnavut kaldırımı, doğal taş plak ve eski parke döşemeler ağır araç yükünü dağıtmakta zorlanır. Tek bir taşın oturması, altındaki kum yatağın kaymasıyla sonuçlanır.
• Eğim. Dik yokuşlarda yüklü bir aracın kalkışı ve inişteki kontrolü ayrı bir mesele. Dolu tankla dik bir yokuştan inmek, boş tankla çıkmaya göre daha dikkat isteyen bir manevradır.
• Üst engeller. Dar sokaklarda çıkma balkonlar, saçaklar, tenteler, alçak elektrik ve telefon hatları, kemerli geçitler beklenmedik yükseklik sınırları yaratır. Bunların hiçbirinde levha yoktur.

Araçlarımızın yüksekliği 1,90 – 2,00 metre aralığındadır ve gövde kısadır. Bu iki özellik, yukarıdaki beş kısıtın çoğunu aşmamızı sağlıyor.

Tek yönlü sokak ve park doluluğu

Dar sokakların çoğu tek yönlüdür. Bunun pratik anlamı şudur: araç içeri girdikten sonra geri çıkma seçeneği yoktur, sokağın sonuna kadar gitmek zorundadır. Dolayısıyla girişten önce çıkışın da mümkün olduğunu bilmek gerekir.

Bu yüzden dar sokak işlerinde ilk sorduğumuz şeylerden biri sokağın nereye bağlandığıdır. Çıkmaz sokaklarda ve sonunda merdivenle biten yollarda araç içeri sokulmaz; iş dışarıdan hortumla yapılır.

Park doluluğu ikinci belirleyicidir. Aynı sokak sabah 08.00'de rahat geçilir, akşam 19.00'da hiç geçilmez. Planlı işlerde bu yüzden saat seçimi teknik bir karardır, konfor meselesi değil.

Acil çağrılarda ise saati biz seçmiyoruz. O durumda ekip, sokağa girmeyi denemek yerine en yakın uygun noktaya yanaşır ve hortumla ilerler. Kaybedilen süre, sokakta sıkışıp manevra yapmaya çalışan bir aracın kaybettireceği sürenin çok altındadır.

Sokağı kapatmadan çalışmak

Dar bir sokakta çalışırken en çok dikkat ettiğimiz konu, sokağı tamamen kapatmamaktır. Bunun iki sebebi var: mahalledeki hayat devam ediyor ve olası bir acil durumda (ambulans, itfaiye) yolun açık olması gerekiyor.

Uygulamada şunları yapıyoruz:

• Araç, mümkünse sokağın girişindeki veya kesişimdeki daha geniş noktaya yanaştırılır; sokağın ortasına konumlanmaktan kaçınılır.
• Hortum, yayaların geçişini engellemeyecek şekilde duvar dibinden çekilir; kapı önlerinde ve merdiven başlarında geçiş açık bırakılır.
• Kaldırıma çıkan hortum geçişlerinde koruma kullanılır.
• Çalışma alanı işaretlenir, açılan logar kapağı hiçbir koşulda başında kimse olmadan açık bırakılmaz.
• Araç, işin bittiği anda değil, hortum toplanmaya başladığı anda çıkışa hazırlanır; sokağın işgal süresi kısaltılır.

Bu yaklaşımın maliyeti, işin biraz daha uzun sürmesidir. Karşılığında sokakta kimseyle sorun yaşamıyoruz ve bir daha çağrıldığımızda kapıda karşılanıyoruz.

Eski altyapı kırılgandır: agresif yöntemin riski

Tarihi dokulu mahallelerin ikinci meselesi zemin üstünde değil, zemin altındadır. Bu bölgelerde altyapı çoğu zaman onlarca yıllıktır ve kullanılan malzeme bugünkü standartlarla aynı değildir.

Karşılaştığımız tipik durumlar:

• Beton künk hatlar. Derzleri zamanla açılmış, cidarı aşınmıştır. Görünürde çalışır, ancak dayanımı düşüktür.
• Kısmen çökmüş hatlar. Zemin oturması nedeniyle boru eğiminin bozulduğu, yer yer çukurlaştığı hatlar. Bu hatlarda birikinti tekrarlayan bir sorundur.
• Kaçak ve sonradan eklenmiş bağlantılar. Yıllar içinde usulsüz bağlanmış hatlar, projede olmayan noktalarda birleşimler yaratır.
• Ağaç kökü girişi. Kök, borudaki mikro çatlaktan girer ve içeride büyür. Kökü kesmek çatlağı da açar.
• Karışık malzeme. Aynı hat üzerinde künk, döküm, PVC ve koruge parçaların bir araya geldiği durumlar. Zayıf nokta her zaman ek yeridir.

Bu koşullarda yüksek basınçlı kuka ile doğrudan tam güçle çalışmak, tıkanıklığı açarken hattı zayıflatabilir. Bir borunun patlaması, dar sokakta kazı yapılması gerektiği anlamına gelir; bu da tarihi dokuda çok daha zahmetli ve maliyetli bir iştir.

Bu yüzden eski hatlarda önce düşük basınçla ilerler, hattın tepkisini gözler ve gerekirse kamera ile içeriyi görüntüleriz. Vidanjör ve kuka ayrımını detaylandırdığımız kanalizasyon açma sayfamızda bu yöntem farkını ayrıca ele aldık.

Eski bir hatta acele etmek, kazanılan on dakikanın karşılığında bir haftalık kazı işi doğurabilir.

Araç giremediğinde: 50 metre hortumun devreye girmesi

Bazı sokaklara mini vidanjör de giremez. Merdivenli yollar, araç trafiğine tamamen kapalı geçitler, iki metrenin altında genişliğe düşen aralıklar bunun tipik örnekleridir.

Böyle durumlarda çalışma şekli değişmez, yalnızca aracın duracağı yer değişir. Araç en yakın uygun noktaya yanaşır ve iş noktasına 50 metreye kadar hortum çekilir. Foseptik çukuru avlunun içindeyse, logar merdivenli bir aralıktaysa ya da bahçe kapısı araç girecek genişlikte değilse yaptığımız budur.

Bu yöntemin sınırları da var, açıkça söylemek gerekir:

• Mesafe uzadıkça vakum verimi bir miktar düşer; iş biraz daha uzun sürer.
• Dik yokuşlarda düşey yükseklik farkı da hesaba katılır; yatay 50 metre ile eğimli 50 metre aynı şey değildir.
• Hortumun geçeceği güzergâhta keskin dönüşler ve basamaklar sürtünme yaratır.

Yine de sahada gördüğümüz şu: dar sokak işlerinin belirgin bir kısmı, araç hiç sokağa girmeden hortumla tamamlanıyor. Mesafe hesabını ayrıntılı olarak vidanjör hizmet sayfamızda da anlattık.

Tank kapasitemiz 2 m³. Büyük hacimli bir işte araç dolduğunda tahliye edip döner. Dar sokakta bu, aracın bir kez daha manevra yapması demektir; bu yüzden sefer sayısını ve güzergâhı baştan planlarız.

Komşuluk ilişkisi ve çalışma saati

Dar sokakta yapılan iş, teknik olarak bir kişiye ait olsa bile pratikte tüm sokağı ilgilendirir. Araç birinin kapısının önünü kapatır, hortum başkasının girişinden geçer, ses tüm sokakta duyulur.

Bu yüzden birkaç basit kuralı standart hâline getirdik:

1. Planlı işlerde komşulara önceden haber verilmesini öneririz. Özellikle aracın park yerini işgal edeceği komşulara. Bir gün öncesinden yapılan kısa bir bilgilendirme, çalışma sırasında yaşanabilecek tartışmayı ortadan kaldırır.
2. Erken sabah ve gece saatlerinde gürültülü ekipman kullanılmamasına dikkat ederiz. Vakum pompası sessiz bir ekipman değildir. Planlı işlerde gün içi saatler tercih edilir.
3. Acil durumlar bunun istisnasıdır. Gece yarısı bodrumu su basan bir eve gitmemek diye bir seçenek yok; 7 gün 24 saat çalışıyoruz. Böyle durumlarda çalışmayı mümkün olduğunca kısa tutar, gürültülü kısımları en aza indiririz.
4. İş bittiğinde alan temizlenir. Sokakta iz bırakmamak, mahalledeki bir sonraki iş için işimizin bir parçasıdır.

Bu maddeler teknik değil, nezaket kuralları gibi görünebilir. Ancak dar sokakta çalışmanın en büyük engelinin çoğu zaman fiziksel değil, insani olduğunu deneyimle öğrendik. Sokakla iyi geçinen ekip işini bitirir; geçinmeyen ekip yarıda kalır.